Glanius, Van der Heiden en Assam
Hoe Nederlandse schipbreukelingen in 1662 met het Mogolleger tot diep in Assam trokken, en wie dat opschreef.
In 1661 voer het VOC-jacht Ter Schelling van Batavia naar de handelspost aan de Hooghly in Bengalen. Een storm dreef het schip op een zandbank voor de kust. Volgens het latere verslag bereikten 32 schipbreukelingen met een vlot een onbewoond eiland, waar ze vreselijke honger leden voordat ze het vasteland van Bengalen haalden.
Daar kwamen ze terecht in het leger van Mir Jumla, de Mogolgouverneur van Bengalen, die net een veldtocht begon tegen het Ahom-koninkrijk in Assam. De Nederlanders moesten mee, als ingelijfde soldaten. Ongeveer vijftien maanden trokken ze met het leger op, langs de Brahmaputra tot aan Garhgaon, de Ahom-hoofdstad, die de Mogols in maart 1662 innamen. Het leger had daarna zwaar te lijden onder de regentijd en ziekte; begin 1663 sloot de Ahom-koning vrede en Mir Jumla stierf op de terugweg. De meeste Nederlanders keerden rond 1663 terug naar Batavia.
Een van hen, de matroos Frans Jansz. van der Heiden (1638–1681), schreef het avontuur op. Zijn boek Vervarelyke schip-breuk van 't Oost-Indisch jacht Ter Schelling verscheen in 1675 in Amsterdam en werd tot zeker 1698 herdrukt. Het beschrijft niet alleen de schipbreuk en de oorlog, maar ook het land en de mensen: de Ahom-hoofdstad, de begrafenisgebruiken van Ahom-koningen en edelen, en de koninkrijken Arakan, Bengalen, Martaban en Tenasserim.
In 1682 verscheen in Londen een Engelse bewerking onder de naam W. Glanius: A Relation of an Unfortunate Voyage to the Kingdom of Bengala, met in de titel de oorlog 'tegen de koningen van Azo en Assam'. Daardoor noemen veel geschiedschrijvers van Assam, onder wie S.K. Bhuyan en Jadunath Sarkar, Glanius als de ooggetuige. Nieuwer onderzoek laat zien dat Glanius de vertaler was en Van der Heiden de man die er zelf bij was. Het verslag is een van de weinige Europese ooggetuigenverslagen van deze oorlog en wordt in Assam nog steeds als bron gebruikt.
Direct actueel zoeken
Handige links
- P. Konwar: Mir Jumla's Invasion of Assam (1662–63) sonaricollege.in
Artikel over de oorlogservaring van Van der Heiden en de rol van vertaler Glanius (Engels, pdf). - The Indian Historical Review (2019) doi.org
Wetenschappelijk artikel dat aantoont dat Glanius de vertaler was (Engels). - Scriptie Universiteit Leiden over het reisverslag studenttheses.universiteitleiden.nl
M.M. Azizul Islam Rasel over het boek als bron van kennis over India (Engels). - Short-Title Catalogue Netherlands: de uitgave van 1675 data.cerl.org
Bibliografische gegevens van het Nederlandse origineel. - The Online Books Page: W. Glanius onlinebooks.library.upenn.edu
Waar de Engelse uitgave van 1682 gratis online te lezen is.